అక్షరటుడే, వెబ్డెస్క్ : Budget 2026 | ఇప్పటివరకు భారతదేశంలో కోట్లాది మంది రూపాయి ఖర్చు లేకుండా ఉపయోగిస్తున్న యూపీఐ (UPI) డిజిటల్ చెల్లింపుల వెనుక ఒక పెద్ద ఆర్థిక సంక్షోభం దాగి ఉందన్న విషయం ఇప్పుడు చర్చనీయాంశంగా మారింది.
బ్యాంకులు, ఫిన్టెక్ సంస్థలు భారీ నష్టాలను భరిస్తున్న నేపథ్యంలో, రాబోయే 2026 కేంద్ర బడ్జెట్ (Union Budget)లో ప్రభుత్వం యూపీఐపై కీలక నిర్ణయాలు తీసుకునే అవకాశముందని సమాచారం. దీంతో ఇప్పటివరకు ఉచితంగా సాగుతున్న డిజిటల్ లావాదేవీల భవిష్యత్తుపై అనేక సందేహాలు తలెత్తుతున్నాయి. భారతదేశంలో యూపీఐ ఇప్పుడు కేవలం ఒక పేమెంట్ సిస్టమ్ మాత్రమే కాదు, అది సామాన్యుడి దైనందిన జీవితంలో విడదీయరాని భాగంగా మారింది.
కిరాణా దుకాణం నుంచి భారీ కార్పొరేట్ లావాదేవీల వరకు ప్రతి నెలా 2,000 కోట్లకు పైగా యూపీఐ ట్రాన్సాక్షన్లు (UPI Transactions) జరుగుతున్నాయి. అయితే ఈ అపార విజయానికి వెనుక బ్యాంకులు తీవ్ర ఆర్థిక ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. ప్రస్తుతం యూపీఐ లావాదేవీలపై జీరో మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ (Merchant Discount Rate) అమలులో ఉంది. అంటే వ్యాపారులు ఒక్క రూపాయి కూడా ఫీజుగా చెల్లించడం లేదు. కానీ ఒక్కో లావాదేవీని ప్రాసెస్ చేయడం, సర్వర్లు నిర్వహించడం, సైబర్ భద్రతను కాపాడడం వంటి అంశాల కోసం బ్యాంకులకు సగటున ఒక్క ట్రాన్సాక్షన్కు దాదాపు రూ.2 వరకు ఖర్చవుతోంది. ఈ భారాన్ని ఇప్పటివరకు ప్రభుత్వం, బ్యాంకులు కలిసి భరిస్తున్నాయి.
ఇటీవలి కాలంలో ప్రభుత్వం అందిస్తున్న సబ్సిడీలు కూడా గణనీయంగా తగ్గాయి. 2023–24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో డిజిటల్ చెల్లింపుల ప్రోత్సాహానికి ప్రభుత్వం రూ.3,900 కోట్ల సబ్సిడీ కేటాయించగా, 2025–26 నాటికి ఈ మొత్తం కేవలం రూ.427 కోట్లకు పడిపోయింది. మరోవైపు, యూపీఐ వ్యవస్థను సురక్షితంగా, నిరంతరంగా నడపాలంటే ఏటా కనీసం రూ.8,000 నుంచి రూ.10,000 కోట్ల వరకు అవసరమని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. నిధుల కొరత కారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సేవల విస్తరణ, హ్యాకింగ్ దాడుల నుంచి వ్యవస్థను రక్షించుకోవడం ఫిన్టెక్ సంస్థలకు సవాలుగా మారుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో యూపీఐ వ్యవస్థ కుప్పకూలకుండా కాపాడేందుకు ప్రభుత్వం బడ్జెట్ 2026లో కొన్ని కీలక మార్గాలను పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం. మొదటి ప్రతిపాదన ప్రకారం, సాధారణ ప్రజల మధ్య జరిగే పర్సన్-టు-పర్సన్ (P2P) లావాదేవీలు, చిన్న వ్యాపారుల ట్రాన్సాక్షన్లను పూర్తిగా ఉచితంగానే కొనసాగించి, ఏడాదికి రూ.10 కోట్లకు పైగా టర్నోవర్ ఉన్న పెద్ద కార్పొరేట్ సంస్థ (Corporate Organization)లపై మాత్రం 0.25 నుంచి 0.30 శాతం వరకు నామమాత్రపు ఫీజు విధించే ఆలోచనలో ప్రభుత్వం ఉంది. రెండో మార్గంగా, ఇతర రంగాలకు కేటాయించే నిధులను కొంత మేర తగ్గించి అయినా యూపీఐ కోసం బడ్జెట్లో వేల కోట్ల రూపాయలను సబ్సిడీగా కేటాయించాలన్న ప్రతిపాదన కూడా పరిశీలనలో ఉంది.
